GRUDNIOWE WYROKI TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO A WZNOWIENIE SPRAW O ZASIEDZENIE SŁUŻEBNOŚCI PRZESYŁU
NOWE OTWARCIE CZY OKRES ZWIĘKSZONEJ NIEPEWNOŚCI PRAWNEJ?

Ostatnie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (TK) ponownie skierowały uwagę praktyków, na problematykę zasiedzenia służebności przesyłu oraz wieloletnią, wydawać się mogło ugruntowaną, linię orzeczniczą, która dawała istotną przewagę przedsiębiorstwom przesyłowym, tj. przyznawała możliwość doliczania, w sprawach o zasiedzenie służebności przesyłu, do okresu posiadania tej służebności (od roku 2008), także okresu posiadania służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (przed rokiem 2008). Wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) oraz z 3 grudnia 2025 r. (SK 17/18) mogą – choć nie w sposób automatyczny – otwierać drogę do wznowienia części prawomocnie zakończonych postępowań. Jednocześnie orzeczenia te rodzą istotne wątpliwości praktyczne i systemowe, które w najbliższych miesiącach będą przedmiotem intensywnej oceny sądów powszechnych.
________________________________________
Dane publikacyjne kluczowych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w sprawie:
• Wyrok z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16
• Wyrok z dnia 3 grudnia 2025 r., sygn. SK 17/18
________________________________________
Zakres rozstrzygnięcia – odejście od utrwalonej praktyki
W wyroku P 10/16 Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność praktyki sądowej, polegającej na uznawaniu, że przedsiębiorstwo przesyłowe może nabyć w drodze zasiedzenia służebność przesyłu, wprowadzoną do polskiego porządku prawnego w roku 2008 r., doliczając do posiadania takiej służebności także okres posiadana takiej służebności trwający jeszcze przed rokiem 2008r., tj. formalnie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, i to w sytuacji, gdy nigdy nie doszło do formalnego wywłaszczenia właściciela nieruchomości.
Dotychczasowe orzecznictwo sądów powszechnych – zwłaszcza w sprawach wszczynanych po wprowadzeniu do polskiego porządku prawnego instytucji służebności przesyłu w 2008 r. – często prowadziło do definitywnego oddalenia roszczeń właścicieli, bez przyznania jakiejkolwiek rekompensaty za trwałe ograniczenie prawa własności. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie podkreślił, że taka ingerencja w sferę konstytucyjnie chronionych praw majątkowych wymaga zachowania standardu ekwiwalentności i sprawiedliwego wynagrodzenia.
________________________________________
Wznowienie postępowań – realna możliwość, lecz nie automatyzm
Dla właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi omawiane wyroki mogą stanowić szansę na ponowne otwarcie spraw uznawanych dotąd za definitywnie przegrane. Z perspektywy przedsiębiorstw przesyłowych oznaczają natomiast potencjalne ryzyko destabilizacji nabytych tytułów prawnych, w szczególności tam, gdzie podstawą rozstrzygnięcia była wykładnia obecnie uznana za niekonstytucyjną.
Na tym tle powraca jednak problem uchwały Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2009 r. (III PZP 2/09), w której SN próbował wypracować zasadę, że tzw. wyroki interpretacyjne TK (a zatem wyroki tego rodzaju co omawiany wyrok P 10/16) nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania procesowego. Aktualnie nie jest przesądzone, czy sądy powszechne będą uznawać się tą uchwałą związane (tym bardziej, że w omawianym wyroku z grudnia 2025, SK 17/18, TK zajął jednoznacznie przeciwne stanowisko).
________________________________________
Terminy procesowe – ważny element oceny ryzyka i szans
Niezależnie od sporów interpretacyjnych, decydujące znaczenie mają terminy:
• skarga o wznowienie powinna zostać wniesiona w terminie trzech miesięcy od wejścia w życie orzeczenia TK,
• jednocześnie art. 408 k.p.c. wprowadza 10-letni termin prekluzyjny, wykluczający prawo do wznowienia postępowania, liczony od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądowego w danej sprawie.
W sprawach przesyłowych, które często kończyły się wiele lat temu, bariera ta może mieć charakter rozstrzygający. Jednocześnie w aktualnym stanie prawnym pojawia się argumentacja, która i w takich dawno zakończonych sprawach, może pozwalać na podjęcie działań procesowych w sprawie.
________________________________________
Brak publikacji wyroków TK i wątpliwości ustrojowe
Dodatkową płaszczyzną niepewności pozostaje występująca obecnie praktyka (bez względu na podstawy prawne i ocenę takiej praktyki) niepublikowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw. W praktyce część sądów może traktować brak publikacji wyroku TK, jako przeszkodę formalną dla skutecznego wniosku o wznowienie postępowania i wywodzenia skutków procesowych.
Coraz częściej podnoszony jest jednak pogląd, że skutek prawny wyroku TK powstaje już z chwilą jego ogłoszenia, a publikacja wyroku ma charakter jedynie techniczny. Taka wykładnia znajduje oparcie zarówno w orzecznictwie samego Trybunału (m.in. K 35/15), jak i wywodzona jest z konstytucyjnej zasady prawa do sądu.
________________________________________
Podsumowanie
Grudniowe wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie prowadzą do automatycznego wznowienia wszystkich spraw o zasiedzenie służebności przesyłu. Wyznaczają jednak nowy punkt odniesienia dla oceny prawomocnych rozstrzygnięć zapadłych w ostatnich latach.
Dla właścicieli nieruchomości mogą oznaczać szansę na ponowną ocenę ingerencji w prawo własności, dla przedsiębiorstw przesyłowych – konieczność ponownej analizy ryzyk prawnych i procesowych. Najbliższe miesiące pokażą, czy uda się wypracować jednolite standardy orzecznicze, czy też obszar ten pozostanie polem istotnej niepewności.