Zarządzenia pokontrolne pod lupą sądów administracyjnych – akt „sygnalizacyjny” czy decyzja podlegająca sądowej kontroli?

Zarządzenia pokontrolne są elementem polskiego systemu prawa administracyjnego i stanowią narzędzie stosowane przez organy administracyjne, uprawnione do prowadzenia kontroli. Akty te są wydawane po zakończeniu prowadzonej wobec danego podmiotu kontroli i odnoszą się do ustaleń poczynionych przez organ w jej toku.

Charakter prawny zarządzenia pokontrolnego. Czy zarządzenie pokontrolne podlega zaskarżeniu?

Pojawia się pytanie, jak kwalifikować zarządzenie pokontrolne na gruncie prawa procesowego, szczególnie w kontekście dopuszczalności jego zaskarżenia.

Niekiedy przepisy określają wprost, jaki charakter prawny ma zarządzenie pokontrolne – i tak zgodnie z art. 23 ustawy o Inspekcji Handlowej zarządzenie pokontrolne wydawane przez wojewódzkiego inspektora inspekcji handlowej ma postać decyzji administracyjnej w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. W oparciu o art. 3 § 2 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega zatem zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Inaczej sytuacja wygląda np. na gruncie np. ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, gdzie brak przepisu pozwalającego na zaklasyfikowanie zarządzeń pokontrolnych wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska do decyzji administracyjnych. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się obecnie, że zarządzenie to stanowi „inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa”, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ta kwalifikacja ma kluczowe znaczenie praktyczne: oznacza bowiem, że takie zarządzenie pokontrolne również podlega zaskarżeniu. W tym zakresie linia orzecznicza sądów administracyjnych jest już od lat zasadniczo jednolita (1).

Zakres kontroli sądowej – spór, który wciąż trwa

Znacznie więcej wątpliwości budzi to, w jaki sposób sąd powinien badać zarządzenie pokontrolne. Część judykatury wskazuje, że weryfikacja ta powinna mieć charakter ograniczony i sprowadzać się głównie do weryfikacji formalnej: czy organ był właściwy do wydania zarządzenia, czy treść zarządzenia odpowiada ustaleniom protokołu kontroli, oraz czy znajduje ogólne oparcie w przepisach prawa. W tym nurcie pojawia się teza, że zarządzenie pokontrolne nie nakłada na kontrolowanego nowych obowiązków, a jedynie „sygnalizuje” lub „przypomina” obowiązki już istniejące (2), przez co nie wymaga pełnej, merytorycznej kontroli sądowej, właściwej w postępowaniach ze skargi na decyzje administracyjne.

Z drugiej strony akcentuje się, że takie podejście w sposób nieuprawniony osłabia sądową kontrolę aktu administracyjnego. Istotą legalności zarządzenia pokontrolnego jest nie tylko jego poprawność formalna, ale także to, czy ustalenia kontroli rzeczywiście uzasadniają przyjęcie, że doszło do naruszenia prawa. Innymi słowy – sąd powinien badać nie tylko czy organ coś ustalił, ale także czy miał podstawy, aby wyciągnąć wniosek o naruszeniu przepisów i zastosować wobec kontrolowanego instrument władczy (czy organ poprawnie ustalił stan faktyczny sprawy, czy poprawnie zastosował przepisy prawa procesowego i materialnego)(3). Zarządzenie pokontrolne jest przecież aktem stosowania prawa i jako takie nie może wymykać się standardowym regułom kontroli legalności, wynikającym z art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. oraz art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych.

Jako Kancelaria, stoimy na stanowisku, że należy przychylić się do drugiego z przytoczonych poglądów.
Dlaczego to ma znaczenie?

Spór o charakter i zakres sądowej weryfikacji zarządzeń pokontrolnych ma istotne znaczenie praktyczne. Z pozoru zarządzenie pokontrolne potraktować bowiem można jako swego rodzaju podsumowanie ustaleń dokonanych w protokole kontroli oraz przypomnienie obowiązków, tak czy inaczej wynikających z przepisów prawa. W praktyce jednak zarządzenia pokontrolne przesądzają
o tym, czy – zdaniem organu administracji – doszło do naruszenia prawa po stronie podmiotu kontrolowanego, co z kolei nie tylko negatywnie wpływa na renomę firmy, ale może także powodować niekiedy dalsze konsekwencje: podjęcie wobec podmiotu kolejnych postępowań kontrolnych i administracyjnych, przykładowo w przedmiocie ograniczenia/cofnięcia wydanych zezwoleń, a niekiedy także prowadzić do odpowiedzialności na gruncie prawa karnego.

Gdyby zarządzenie uznać za specyficzny akt „sygnalizacyjny”, badany jedynie powierzchownie, organy administracji zyskiwałby narzędzie pozwalające formalnie potwierdzić naruszenie prawa bez realnej weryfikacji sądowej. Tymczasem dla przedsiębiorców i innych podmiotów kontrolowanych skutki takich aktów bywają bardzo realne – zarówno prawnie, jak i wizerunkowo.

Wnioski

Choć dopuszczalność skargi na zarządzenie pokontrolne nie budzi dziś większych wątpliwości, sposób jej rozpoznawania pozostaje obszarem sporów i niejednolitej praktyki.

W naszej ocenie nie ma wystarczających podstaw prawnych, aby uznawać zarządzenie pokontrolne za akt wyjątkowy, stojący poza regulacjami dotyczącymi prawa do pełnej, sądowej kontroli administracji, w szczególności w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz prawidłowej wykładni prawa przez organy kontrolne.

(1) np. Wyrok NSA z dnia 2.06.2009 r., sygn. II GSK 1009/08, Wyrok NSA z dnia 17.06.2025 r., III OSK/1477/22,
(2) np. Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9.10.2025 r., sygn. II SA/GI 635/25,
(3) np. Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26.02.2025 r., sygn. II SA/Po 728/24

Artykuł Zarządzenia pokontrolne – akt „sygnalizacyjny” czy decyzja podlegająca sądowej kontroli? pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

GRUDNIOWE WYROKI TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO A WZNOWIENIE SPRAW O ZASIEDZENIE SŁUŻEBNOŚCI PRZESYŁU
NOWE OTWARCIE CZY OKRES ZWIĘKSZONEJ NIEPEWNOŚCI PRAWNEJ?

Ostatnie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (TK) ponownie skierowały uwagę praktyków, na problematykę zasiedzenia służebności przesyłu oraz wieloletnią, wydawać się mogło ugruntowaną, linię orzeczniczą, która dawała istotną przewagę przedsiębiorstwom przesyłowym, tj. przyznawała możliwość doliczania, w sprawach o zasiedzenie służebności przesyłu, do okresu posiadania tej służebności (od roku 2008), także okresu posiadania służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (przed rokiem 2008). Wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) oraz z 3 grudnia 2025 r. (SK 17/18) mogą – choć nie w sposób automatyczny – otwierać drogę do wznowienia części prawomocnie zakończonych postępowań. Jednocześnie orzeczenia te rodzą istotne wątpliwości praktyczne i systemowe, które w najbliższych miesiącach będą przedmiotem intensywnej oceny sądów powszechnych.
________________________________________
Dane publikacyjne kluczowych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w sprawie:
• Wyrok z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16
• Wyrok z dnia 3 grudnia 2025 r., sygn. SK 17/18
________________________________________
Zakres rozstrzygnięcia – odejście od utrwalonej praktyki
W wyroku P 10/16 Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność praktyki sądowej, polegającej na uznawaniu, że przedsiębiorstwo przesyłowe może nabyć w drodze zasiedzenia służebność przesyłu, wprowadzoną do polskiego porządku prawnego w roku 2008 r., doliczając do posiadania takiej służebności także okres posiadana takiej służebności trwający jeszcze przed rokiem 2008r., tj. formalnie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, i to w sytuacji, gdy nigdy nie doszło do formalnego wywłaszczenia właściciela nieruchomości.
Dotychczasowe orzecznictwo sądów powszechnych – zwłaszcza w sprawach wszczynanych po wprowadzeniu do polskiego porządku prawnego instytucji służebności przesyłu w 2008 r. – często prowadziło do definitywnego oddalenia roszczeń właścicieli, bez przyznania jakiejkolwiek rekompensaty za trwałe ograniczenie prawa własności. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie podkreślił, że taka ingerencja w sferę konstytucyjnie chronionych praw majątkowych wymaga zachowania standardu ekwiwalentności i sprawiedliwego wynagrodzenia.
________________________________________
Wznowienie postępowań – realna możliwość, lecz nie automatyzm
Dla właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi omawiane wyroki mogą stanowić szansę na ponowne otwarcie spraw uznawanych dotąd za definitywnie przegrane. Z perspektywy przedsiębiorstw przesyłowych oznaczają natomiast potencjalne ryzyko destabilizacji nabytych tytułów prawnych, w szczególności tam, gdzie podstawą rozstrzygnięcia była wykładnia obecnie uznana za niekonstytucyjną.
Na tym tle powraca jednak problem uchwały Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2009 r. (III PZP 2/09), w której SN próbował wypracować zasadę, że tzw. wyroki interpretacyjne TK (a zatem wyroki tego rodzaju co omawiany wyrok P 10/16) nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania procesowego. Aktualnie nie jest przesądzone, czy sądy powszechne będą uznawać się tą uchwałą związane (tym bardziej, że w omawianym wyroku z grudnia 2025, SK 17/18, TK zajął jednoznacznie przeciwne stanowisko).
________________________________________
Terminy procesowe – ważny element oceny ryzyka i szans
Niezależnie od sporów interpretacyjnych, decydujące znaczenie mają terminy:
• skarga o wznowienie powinna zostać wniesiona w terminie trzech miesięcy od wejścia w życie orzeczenia TK,
• jednocześnie art. 408 k.p.c. wprowadza 10-letni termin prekluzyjny, wykluczający prawo do wznowienia postępowania, liczony od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądowego w danej sprawie.
W sprawach przesyłowych, które często kończyły się wiele lat temu, bariera ta może mieć charakter rozstrzygający. Jednocześnie w aktualnym stanie prawnym pojawia się argumentacja, która i w takich dawno zakończonych sprawach, może pozwalać na podjęcie działań procesowych w sprawie.
________________________________________
Brak publikacji wyroków TK i wątpliwości ustrojowe
Dodatkową płaszczyzną niepewności pozostaje występująca obecnie praktyka (bez względu na podstawy prawne i ocenę takiej praktyki) niepublikowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw. W praktyce część sądów może traktować brak publikacji wyroku TK, jako przeszkodę formalną dla skutecznego wniosku o wznowienie postępowania i wywodzenia skutków procesowych.
Coraz częściej podnoszony jest jednak pogląd, że skutek prawny wyroku TK powstaje już z chwilą jego ogłoszenia, a publikacja wyroku ma charakter jedynie techniczny. Taka wykładnia znajduje oparcie zarówno w orzecznictwie samego Trybunału (m.in. K 35/15), jak i wywodzona jest z konstytucyjnej zasady prawa do sądu.
________________________________________
Podsumowanie
Grudniowe wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie prowadzą do automatycznego wznowienia wszystkich spraw o zasiedzenie służebności przesyłu. Wyznaczają jednak nowy punkt odniesienia dla oceny prawomocnych rozstrzygnięć zapadłych w ostatnich latach.
Dla właścicieli nieruchomości mogą oznaczać szansę na ponowną ocenę ingerencji w prawo własności, dla przedsiębiorstw przesyłowych – konieczność ponownej analizy ryzyk prawnych i procesowych. Najbliższe miesiące pokażą, czy uda się wypracować jednolite standardy orzecznicze, czy też obszar ten pozostanie polem istotnej niepewności.

Artykuł pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

Z uwagi na zbliżający się koniec 2025 r., który łączy się z planowanym terminem wygaśnięcia niektórych zezwoleń na zbieranie i przetwarzanie odpadów, wielu przedsiębiorców zaczęło obawiać się konieczności ponownego ubiegania się o te decyzje oraz ryzyka przestojów w działalności.

Obawy te okazały się nieuzasadnione. Z analizy postępowań prowadzonych przez marszałków województw wynika, że na obecną chwilę, nadal w trakcie rozpatrywania jest bardzo wiele wniosków dotyczących dostosowania dotychczasowych decyzji odpadowych i wydania nowych decyzji. Skala i tempo prowadzonych procedur skłoniły ustawodawcę do przedłużenia okresu, w którym dotychczasowe zezwolenia zachowują moc obowiązującą.

Na początku listopada 2025r., Sejm uchwalił mianowicie nowelizację ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, która przedłuża działanie mechanizmu przewidzianego w art. 226a ustawy o odpadach* i w konsekwencji wydłuża ważność dotychczasowych zezwoleń na zbieranie i przetwarzanie odpadów o kolejny rok, tj. do 31 grudnia 2026 r. Tym samym, przedsiębiorcy, których postępowania administracyjne w zakresie gospodarowania odpadami nie zostały jeszcze zakończone, będą mogli kontynuować działalność na podstawie dotychczasowych decyzji przez dalszy czas, nie dłużej niż o dodatkowe 12 miesięcy.

Po uchwaleniu ustawy przez Sejm została ona przekazana Marszałkowi Senatu. Senat w dniu 27 listopada przyjął ustawę bez poprawek i obecnie oczekuje ona na podpis Prezydenta.

* mechanizm utrzymania w mocy dotychczasowych zezwoleń został uregulowany w art. 226a ustawy o odpadach. Zgodnie z ust. 1, zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów nie wygasa w okresie do 31 grudnia 2025r., z upływem czasu, na jaki zostało wydane, jeżeli posiadacz odpadów złoży wniosek o wydanie nowego zezwolenia nie później niż trzy miesiące przed upływem dotychczasowego okresu obowiązywania. Z kolei ust. 2 stanowi, że dotychczasowe zezwolenie wygasa dopiero z dniem następującym po dniu, w którym organ wyda ostateczną decyzję w sprawie nowego wniosku (pozytywną, odmowną albo o umorzeniu postępowania) lub pozostawi wniosek bez rozpoznania.

Artykuł Przedłużenie zezwoleń odpadowych do 31 grudnia 2026r. pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

Mało kto wie, że zużyta odzież i inne tekstylia, nienadające się do dalszego użytku i/lub będące w stanie uniemożliwiającym bezpośrednie wykorzystanie, której mieszkaniec gminy pozbywa się, stanowi odpad komunalny. Odpad taki podlega takim samym przepisom jak inne odpady komunalne, selektywnie zebrane.

Z tego względu istotna może okazać się informacja, że z dniem 1 stycznia 2025 roku w Polsce wchodzi w życie obowiązek zapewnienia selektywnej zbiórki odpadów tekstylnych (odzież, pościel, firany, obrusy czy koce) przez gminy oraz przez mieszkańców (wytwórców odpadów) i właścicieli nieruchomości.

Wymóg selektywnej zbiórki odpadów odzieżowych i tekstylnych przez mieszkańców (wytwórców) i właścicieli nieruchomości, oraz zapewnienie zorganizowania systemu ich odbioru, jako zadania własnego gmin, wynika ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U.2024.399 t.j. z dnia 18 marca 2024).

Na mocy art. 14 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 poz. 1579): „Obowiązek przyjmowania odpadów tekstyliów i odzieży przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych stosuje się od dnia 1 stycznia 2025r.’’

Wprowadzenie ww. obowiązku wynika z implementacji do prawa polskiego unijnej Dyrektywy 2018/851, zmieniającej Ramową Dyrektywę Odpadową (Dyrektywa 2008/98/WE). Zgodnie z artykułem 11 ust. 1 tej dyrektywy, państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, zostały zobowiązane do wprowadzenia systemu selektywnej zbiórki odpadów tekstylnych. Dyrektywa ta nakłada obowiązek selektywnego zbierania tekstyliów, ale pozostawia państwom członkowskim decyzję o sposobie realizacji tego wymogu.

Zgodnie z wchodzącymi w życie przepisami prawa polskiego, odpady odzieżowe i tekstylne nie mogą już trafiać do odpadów zmieszanych, lecz muszą być zbierane oddzielnie. Gminy będą zobowiązane do zapewnienia odpowiednich punktów zbiórki tych odpadów (w ramach Punktów Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, tzw. PSZOK). Mieszkańcy nie będą musieli instalować nowych pojemników na tekstylia w swoich gospodarstwach domowych, ponieważ odpady te powinny być przekazywane bezpośrednio do wyznaczonych w danej gminie miejsc. Zasady selektywnego zbierania odpadów tekstylnych regulowane będą w regulaminie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy (akt prawa miejscowego) i powinny umożliwiać łatwy dostęp dla wszystkich mieszkańców gminy do wyznaczonego punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

Nowelizacja ta jest częścią szerszej polityki Unii Europejskiej, mającej na celu poprawę jakości środowiska oraz zrównoważony rozwój. Celem wprowadzanych obowiązków, jest nie tylko poprawa recyklingu, ale także zmniejszenie negatywnego wpływu odpadów tekstylnych na środowisko oraz promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym, w której odpady są wykorzystywane ponownie. Produkcja tekstyliów, mimo że zaopatruje rynek w niezbędne towary, prowadzi także do nadmiernego zużycia surowców naturalnych i zanieczyszczenia środowiska. Wymóg selektywnej zbiórki ma na celu ograniczenie składowania odpadów tekstylnych na wysypiskach, a także zwiększenie efektywności recyklingu i ich ponowne wykorzystanie.

W związku z nowymi regulacjami, gminy będą zobowiązane do dostosowania infrastruktury odpadowej, co może wiązać się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów.

Niezastosowanie się do obowiązku segregacji odpadów odzieżowych i tekstylnych w gospodarstwie domowym, będzie skutkować ryzykiem sankcji finansowych wobec mieszkańców (wytwórców odpadów) lub właścicieli nieruchomości. Mianowicie, na podstawie artykułu 6ka ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych (w tym tekstylnych i odzieżowych), podmiot odbierający odpady komunalne, przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości. Na tej podstawie wójt, burmistrz lub prezydent miasta wszczyna postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty podwyższonej za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Artykuł Segregacja odpadów tekstylnych pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

W dniu 1 stycznia 2025r. wchodzą w życie znowelizowane przepisy dotyczące obowiązku selektywnego zbierania i odbierania odpadów budowlanych i rozbiórkowych.

Warto podkreślić, że przepisy wprowadzające ww. obowiązek, zostały uchwalone już w 2021r., przy czym wejście ich w życie odroczono zakładając dość długi okres przejściowy. Ostatecznie termin wejścia w życie ww. przepisów został wyznaczony na dzień 1 stycznia 2025r. Niemniej, jeszcze w okresie vacatio legis (tj. przed ostatecznym wejściem przepisów w życie), regulacje prawne zostały poddane dodatkowym modyfikacjom merytorycznym, co nastąpiło na mocy nowelizacji ustaw o odpadach przyjętej ustawą z 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz ustawy o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024r. 834).

Poniżej zasygnalizowano najważniejsze z wprowadzonych w ostatnim czasie zmian. 

I. Nowelizacją dokonano zmiany brzmienia przepisu art. 101a ustawy o odpadach, która to zmiana skutkuje modyfikacją zasad organizacji systemu sortowania odpadów budowlanych i rozbiórkowych. Dotychczasowa treść art. 101a ustawy o odpadach, zakładała, że system sortowania odpadów budowlanych i rozbiórkowych, co do zasady opiera się miał na segregacji tych odpadów w miejscu ich wytworzenia (u źródła). Jednakże przedstawiciele branży budowlanej oraz branży gospodarki odpadami przedstawili postulaty złagodzenia tego wymogu. W konsekwencji projektowana regulacja odchodzi od ww. zasady i zakłada możliwość przekazania odpadów w celu ich segregacji, innemu uprawnionemu podmiotowi, który przejmie w stosunku do wytwórcy obowiązek zapewnienia ich wysegregowania, także w innym miejscu niż miejsce wytworzenia.

II. Z uwagi na fakt, iż osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami, mogą mieć trudności w zakresie sortowania odpadów budowlanych i rozbiórkowych na poszczególne frakcje, jak również w celu zwiększenia stopnia prawidłowego wykonania obowiązku sortowania odpadów budowlanych i rozbiórkowych, w nowelizowanych przepisach wskazano, że za osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami, wykonanie obowiązku segregacji przejmie inny podmiot profesjonalny, któremu odpady zostały przekazane, np. PSZOK lub zleceniobiorca usługi budowlano-rozbiórkowej. Nowelizacja nie wymaga jednak, aby PSZOK lub zleceniobiorca usługi budowlano-rozbiórkowej, musieli samodzielnie przeprowadzać proces wysegregowania odpadów pochodzących od osób fizycznych, ale mogą skorzystać z możliwości dalszego jego zlecenia innemu podmiotowi.

III. Istotne, że możliwość zlecenia obowiązku segregacji innemu podmiotowi nie zwalnia całkowicie wytwórcy z odpowiedzialności z tego tytułu. Ustawa przewiduje bowiem odpowiedzialność solidarną wszystkich podmiotów zaangażowanych w proces wytwarzania i segregacji odpadów budowlanych i rozbiórkowych. Oznaczać to będzie, że w przypadku niewykonania przedmiotowego obowiązku, wojewódzki inspektor ochrony środowiska będzie mógł wszcząć postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za niezapewnienie wysegregowania odpadów budowlanych i rozbiórkowych, wobec jednego z wyżej wymienionych podmiotów. Z odpowiedzialności solidarnej wyłączone będą jednak osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej.

IV. Dalszymi istotnymi kwestiami wynikającymi z omawianej nowelizacji, które warto mieć na uwadze są:

1. Wymagany ustawą rodzaj frakcji, na które fizycznie powinna być prowadzona segregacja odpadów budowlanych i rozbiórkowych (wymóg segregacji nie będzie jednak obejmował odpadów wielomateriałowych lub innych przypadków braku możliwości segregacji z przyczyn technologicznych),
2. konieczność uwzględnienia w gospodarce odpadami budowlanymi i rozbiórkowymi wymogów hierarchii sposobów postępowania z odpadami, w szczególności obowiązku zapobiegania powstawaniu odpadów co do zasady. Warto chociażby zauważyć, na co wskazano w treści uzasadnienia do projektu nowelizacji, że: „w przypadku gdy podczas budowy, rozbiórki albo remontu obiektów powstają materiały, produkty, przedmioty lub ich części, takie jak np. krany, umywalki, drzwi lub cegły, które można wykorzystać w tym samym celu, należy rozważyć, czy mamy do czynienia z odpadami w kontekście definicji ponownego użycia”.
3. możliwość zlecenia wykonania obowiązku segregacji odpadów innemu podmiotowi przez wytwórcę oraz wymogi formalne wymagane dla zawieranej w tym przypadku umowy,

Liczymy, że powyższa informacja będzie Państwu przydatna. W razie jakiejkolwiek potrzeby lub wątpliwości zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.

Artykuł Segregacja odpadów budowlanych i rozbiórkowych pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

W ostatnim czasie w naszej Kancelarii zajmowaliśmy się ciekawą sprawą, dotyczącą żądania wpisania statku powietrznego – samolotu, do ewidencji urządzeń latających, prowadzonej przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Zamierzaliśmy ujawnić samolot w tej ewidencji w klasie urządzenia latające, kategoria eksperymentalne. Wprawdzie sprawa nie zakończyła się dla nas pomyślnie, niemniej przyniosła ciekawe orzeczenie sądowe, które może mieć znaczenie w działalności branży lotniczej i praktyce prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, który zajmował się sprawą wypowiedział się m.in. w kwestii prawnej dotyczącej domniemania załatwienia sprawy w formie decyzji administracyjnej.

Ustawa prawo lotnicze, określa m.in. sposób postępowania w przypadku wpisu statków powietrznych do rejestru cywilnych statków powietrznych oraz ewidencji statków powietrznych. Zarówno rejestr, jak i ewidencja statków powietrznych prowadzone są przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego i służą podobnemu celowi, niemniej są to miejsca ewidencyjne o odmiennym charakterze prawnym oraz dotyczące innych rodzajów statków powietrznych, a procedura ujawniania wpisów rządzi się nieco odmiennymi regułami prawnymi.

W przypadku prowadzonej przez nas sprawy, spór otarł się o Naczelny Sąd Administracyjny, który po rozpatrzeniu złożonej skargi kasacyjnej, potwierdził niestety brak podstaw do wpisu samolotu w ewidencji statków powietrznych, oczekiwanej przez nas kategorii, ale jednocześnie wskazał, iż odmowa takiego wpisu, dokonywania przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, nie jest sprawą administracyjną i jej rozstrzygniecie nie przybiera formy decyzji administracyjnej, ale jest tzw. inną czynnością z zakresu administracji. Stawiając powyższą tezę Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że brak jest przesłanek do przyjęcia domniemania załatwiania spraw w formie decyzji administracyjnej, a każda sprawa administracyjna, do której rozstrzygnięcia wymagana jest decyzja administracyjna, musi wprost, jako taka, wynikać z zapisów ustaw, w naszym przypadku z ustawy Prawo Lotnicze. Odmowa wpisu do ewidencji statku powietrznego, nie może więc być realizowana decyzją administracyjną, ponieważ żaden przepis ww. ustawy tego w taki sposób nie reguluje.

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo tego, że odmowa wpisu do ewidencji statków powietrznych nie będzie sprawą administracyjną, a zatem od rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, nie będzie przysługiwało odwołanie w trybie kodeksu postępowania administracyjnego, niemniej takie negatywne rozstrzygnięcie, strona może zaskarżyć bezpośrednio do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Łukasz Strzelec

radca prawny

Artykuł ODMOWĘ WPISU SAMOLOTU DO EWIDENCJI STATKÓW POWIETRZNYCH ZASKARŻYSZ BEZPOŚREDNIO DO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO. pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

W ramach świadczonych usług wsparcia prawnego, podejmujemy się doradztwa w procesach uzyskiwania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięć inwestycyjnych. Decyzje takie, mają kluczowe znaczenie dla realizacji inwestycji gospodarczych. W niektórych przypadkach, reprezentujemy w takich postępowaniach naszych Klientów na podstawie udzielonego nam pełnomocnictwa procesowego.

W sprawie, którą aktualnie prowadzimy jako ustanowiony pełnomocnik, powstało jednak ryzyko negatywnych konsekwencji dla naszego Klienta spowodowanych rzekomym przekroczeniem terminu na wniesienie odwołania od decyzji środowiskowej.

Stan faktyczny sprawy był taki, że Organ dostarczył wydaną decyzję bezpośrednio na adres strony, a nie na adres naszej Kancelarii (ustanowionego pełnomocnika w sprawie). Naszym zdaniem było to nieprawidłowe i ustawodawca z takim doręczeniem nie wiąże skutków prawnych (tak też traktuje tę kwestię Naczelny Sąd Administracyjny, np. w orzeczeniu z 21 listopada 2013 w sprawie o sygnaturze I OSK 2688/13). W takiej sytuacji należało uznać, że pomimo doręczenia decyzji naszemu Klientowi (a nawet pomimo powiadomienia nas przez Klienta o jej otrzymaniu), nie zaczął biec termin do wniesienia środka zaskarżenia. Niezależnie od takiego stanowiska, działając w interesie Klienta z ostrożności złożyliśmy odwołanie od decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanęło na zgodnym z naszą oceną stanowisku i potwierdziło, że tak doręczona decyzja nie wywołuje skutków dla strony i jej doręczenie bezpośrednio na ręce stronie (z pominięciem pełnomocnika), nie zainicjowało biegu terminu na wniesienia środka zaskarżenia. Dlatego też stwierdzono niedopuszczalność wniesionego przez nas środka zaskarżenia i nakazano organowi I instancji, ponowne, prawidłowe doręczenie decyzji na ręce pełnomocnika. SKO powołało się przy tym na orzecznictwo, takie jak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31.01.2008r., sygn. akt III SA/Łd 616/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27.01.2010r., sygn. akt I SA/Kr 1787/09 czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26.03.198r., sygn. akt II SA 157/98.

Czekamy zatem obecnie na doręczenie decyzji bezpośrednio na adres Kancelarii, po czym złożymy ponownie od niej odwołanie.. Mamy nadzieję, że Klient będzie mógł z sukcesem rozpocząć planowaną działalność.

Łukasz Strzelec

radca prawny

Artykuł WADLIWE DORĘCZENIE DECYZJI STRONIE ZAMIAST JEJ PEŁNOMOCNIKOWI pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

Obok wielu przypadków nabycia prawa własności nieruchomości na gruncie prawa cywilnego, jednym z ciekawszych przypadków jest uzyskanie tego prawa w drodze zasiedzenia.  Zauważyć warto, że przepisy o zasiedzeniu nieruchomości stosuje się także do nabycia w drodze zasiedzenia służebności, oraz jak przesądzono w orzecznictwie sądowym, także służebności przesyłu[1].

Podstawową przesłanką nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia, jest udowodnienie nieprzerwanego okresu posiadania nieruchomości, faktycznie jak właściciel. To, jak długi ten okres czasu powinien być, zależne jest natomiast od istnienia po stronie posiadacza tzw. dobrej lub złej wiary, tj. ustalenia, czy dany podmiot ma świadomości, że prawo własności mu nie przysługuje lub czy takiej świadomości nie ma.

„Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.” (art. 172 Kodeksu Cywilnego)

Zagadnieniem problematycznym, które pojawia się w sprawach o zasiedzenie, jest odpowiedź na pytanie, w jakim momencie należy ustalać istnienie owej dobrej lub złej wiary. Czy istotny jest tutaj sam moment wejścia w posiadanie prawa, czy moment wystąpienia z roszczeniem? Co jeśli ten stan zmienił się na przestrzeni lat?

Odpowiedź na powyższe pytania została tym czasem przesądzona w orzecznictwie sądowym.

Jak przykładowo zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach „W odniesieniu do posiadania prowadzącego do zasiedzenia, o rodzaju wiary posiadacza, a w następstwie o długości terminu niezbędnego do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, decyduje wyłącznie chwila objęcia jej w samoistne posiadanie.”[2]

Posiadacz, który w chwili objęcia posiadania był w dobrej wierze, może zatem domagać się stwierdzenia zasiedzenia po upływie dwudziestu lat – ewentualna późniejsza zła wiara nie szkodzi.

Z drugiej strony, czy oznacza to, że podmiot, który objął nieruchomość (lub prawo służebności) w posiadanie w złej wierze, będzie mógł domagać się stwierdzenia zasiedzenia, w każdym przypadku, tylko po upływie lat trzydziestu? Nie zawsze.

Należy mianowicie pamiętać o zasadzie, która wynika z art. 176 § 1 zd. 1 Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z tym przepisem: Jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika.” Płynie stąd istotna zasada, pozwalająca na posiłkowanie się dobrą wiarą swojego poprzednika prawnego.

Jak wskazano w jednym z orzeczeń sądowych, „zasada, zgodnie z którą „późniejsza zła wiara nie szkodzi”, ma zastosowanie także do następcy prawnego pierwotnego posiadacza przy doliczaniu posiadania tego poprzednika.[3] Jeśli więc posiadacz prawa służebności, od początku świadomy, że korzysta z cudzego gruntu bez tytułu prawnego (a zatem pozostaje w złej wierze), przejął to prawo  od podmiotu, który wchodząc w posiadanie pozostawał w dobrej wierze, to nowy posiadacz, będzie miał możliwość domagać się stwierdzenia zasiedzenia tego prawa już po dwudziestu latach. Zatem wcześniejsza dobra wiara pomaga.

Jakie może mieć to znaczenie dla przedsiębiorcy przesyłowego lub dla właściciela gruntu, który taki przedsiębiorca zajmuje?

Współcześni przedsiębiorcy przesyłowi, to nierzadko następcy prawni państwowych przedsiębiorstw, zajmujących się np. dystrybucyjną energii elektrycznej, którzy niegdyś wybudowali swoje sieci i urządzenia przesyłowe na gruntach Skarbu Państwa. Tymczasem Sąd Najwyższy, wypowiadając się na temat stanu wiary posiadania państwowych przedsiębiorstw przesyłowych, stwierdził, że w okresie obowiązywania tzw. jednolitej własności państwowej, należy uznać, że przedsiębiorstwa te obejmowały w posiadanie nieruchomości Skarbu Państwa, w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu, w dobrej wierze[4].

Współcześni przedsiębiorcy przesyłowi, którzy próbują uzyskiwać stwierdzenia na swoją rzecz zasiedzenia służebności przesyłu, i przy liczeniu okresu zasiedzenia doliczają czas posiadania przez poprzednika prawnego, w sytuacji, w której sami nie legitymują się dobrą wiarą objęcia posiadania służebności, będą mogli jednak powołać się na dobrą wiarę swoich poprzedników prawnych.

Przy okazji – początek i zasady liczenia biegu zasiedzenia służebności przedsiębiorstw przesyłowych na gruntach państwowych, to osobne zagadnienie, również warte uwagi.

Ale o tym już w kolejnym wpisie…

                                                                                                                           Łukasz Strzelec                        Magdalena Śliwińska                                                                                                                                                              Radca prawny                          Radca prawny

[1] uchwała SN z dnia 22 maja 2013r. sygn. III CZP 18/13;

[2] wyrok SA w Katowicach z dnia 24 stycznia 2019r. sygn. V ACa 655/17;

[3] wyrok SA w Katowicach z dnia 24 stycznia 2019r. sygn. V ACa 655/17;

[4] wyrok SN z dnia 5 marca 2021 r. sygn. I CSKP 84/21.

Artykuł Późniejsza zła wiara nie szkodzi, wcześniejsza dobra wiara pomaga – czyli kilka słów o zasiedzeniu służebności przesyłu. pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

Analiza przepisów prawa i orzecznictwa sądowego, pozwala na twierdzenie, że w pewnych przypadkach, pozyskiwanie oraz wniosek o legalizację (cechowanie) pozyskania drewna z lasu objętego współwłasnością, mogą być zaliczane do czynności zwykłego zarządu nieruchomością wspólną, do których wystarczające jest współdziałanie większości współwłaścicieli.

W stanie faktycznym, który był analizowany w praktyce prawniczej naszej Kancelarii, dla lasu, z którego pochodzić miało drewno objęte wnioskiem o ocechowanie (potwierdzenie legalności pozyskania), sporządzony był Uproszczony Plan Urządzenia Lasu (UPUL). W UPUL określono zadania z zakresu gospodarki leśnej, w tym określono tzw. etaty cięć użytków rębnych. Działki leśne, objęte były współwłasnością wielu osób, a wniosek o cechowanie, złożony został przez większość z jej współwłaścicieli. Niestety, wniosek taki został zakwestionowany przez organ dokonujący ocechowania drewna. Organ powołał się na wymóg posiadania zgody wszystkich współwłaścicieli, przy czym wskazał na stanowisko sądów administracyjnych w tej kwestii[1]. Naszym zdaniem było to stanowisko błędne.

W związku z treścią art. 23 ust 4 ustawy o lasach należy stwierdzić, iż, poza przypadkami losowymi (powalenie drzew w skutek wichury, itp.), pozyskanie drewna w lasach, dla których obowiązuje UPUL, możliwe jest tylko na podstawie i w zgodzie z tym planem.

Zgodnie z art. 13 i 24 ustawy o lasach, właściciele lasów są obowiązani do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania, w szczególności poprzez wykonywanie zadań wskazanych w UPUL. Ponadto, zgodnie z art. 14a ustawy o lasach, spoczywa na nich obowiązek cechowania pozyskanego w ramach gospodarki leśnej drewna, przez co należy rozumieć uzyskanie potwierdzenia legalności jego pozyskania (np. potwierdzenie zgodności wyrębu z zapisami UPUL). Proces cechowania ma generalnie na celu ułatwienie wykrywania kradzieży leśnych oraz bezprawnych wyrębów w lasach prywatnych[2]. Cechowanie oznacza zatem czynność techniczną polegającą na oznaczeniu drewna pozyskanego w lasach, w celu ustalenia legalności jego pozyskania[3]. Na wniosek właściciela, organ dokonujący ocechowania powinien wystawić mu zaświadczenie legalności pozyskania drewna.

Przy podejmowaniu czynności związanych z nieruchomością leśną, której władanie sprawuje kilku współwłaścicieli na zasadzie współwłasności w częściach ułamkowych, kluczowa jest ocena, czy dana czynność leży w granicach zwykłego zarządu tą nieruchomością.

Zgodnie z art. 199 i 201 kodeksu cywilnego do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli, natomiast do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli. W ostatnim przypadku, art. 202 kodeksu cywilnego przewiduje ochronę właścicieli mniejszościowych i wskazuje, że jeżeli większość współwłaścicieli postanawia dokonać czynności rażąco sprzecznej z zasadami prawidłowego zarządu rzeczą wspólną, każdy z pozostałych współwłaścicieli może żądać rozstrzygnięcia przez sąd.

Przepisy kodeksu cywilnego nie definiują samego pojęcia czynności zwykłego zarządu albo czynności przekraczającej zwykły zarząd rzeczą wspólną. Literatura i orzecznictwo ukształtowały jednak pewne ogólne wskazówki, które pomimo, że mają charakter orientacyjny i nie są wiążące w każdym przypadku, pomagają jednak w ocenie zagadnienia. Ogólnie za czynności zwykłego zarządu uważa się zatem załatwianie spraw związanych z normalną, bieżącą eksploatacją rzeczy, mające na celu zachowanie jej substancji, pobieranie pożytków i dochodów, uprawę gruntu, konserwację, administrację i szeroko rozumianą ochronę w postaci różnych czynności zachowawczych, o jakich mowa w art. 209 k.c. Czynnościami przekraczającymi zwykły zarząd będą natomiast czynności prowadzące do rozporządzenia rzeczą wspólną i inne działania o podobnym lub porównywalnym skutku.

Analizując, w powyższym kontekście, czynność polegającą na złożeniu wniosku w przedmiocie ocechowania i wydania świadectwa legalności pochodzenia pozyskiwanego drewna, z nieruchomości leśnej objętej UPUL, można dojść do wniosku, że w pewnych okolicznościach może być ona traktowana jako czynność zwykłego zarządu rzeczą wspólną. Stanowi ona bowiem, de facto, realizację ustawowego obowiązku właściciela do prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej, a także element typowego procesu pobierania pożytków z nieruchomości leśnej (w uproszczeniu, porównywalny do pobierania pożytków z upraw). Próby argumentacji przeciwnej, wskazujące na nadzwyczajny, przekraczający zwykły zarząd, charakter takiej czynności, należy uznać za nieuzasadnioną nadinterpretację stanu prawnego, często utrudniającą prawidłową gospodarkę lasami. Jeżeli pozyskanie drewna wynika z planowanych zadań w zakresie gospodarki leśnej, wskazanych w obowiązującym dla danego lasu Uproszczonym Planie Urządzenia Lasu, podjęcie wyrębu ma w rzeczywistości na celu wykonanie tego UPUL i wywiązanie się z obowiązków właścicielskich w zakresie gospodarki lasem, a złożenie wniosku o potwierdzenie legalności pozyskania drewna jest tego konsekwencją i wynika z przepisów prawa. Wniosek o cechowanie pozyskanego drewna, zapewniający prawidłowy od strony prawnej i administracyjnej przebieg procesu gospodarowania lasem, który zostałby złożony przez współwłaścicieli reprezentujących większość, powinien zatem być prawnie dopuszczalny i skuteczny w stosunku do wszystkich współwłaścicieli. Wniosek taki nie stanowi bowiem czynności rozporządzającej nieruchomością, ani zmierzającej do zmiany jej przeznaczenia, nie prowadzi do zmian w strukturze właścicielskiej, ani nie modyfikuje zasad zarządu nieruchomością, w tym zasad pobierania z niej pożytków i ich rozliczania pomiędzy współwłaścicieli, itp. Stanowi on konsekwencję planowanego wyrębu, którego legalność ma być potwierdzona urzędowo, oraz czynność prawną mieszczącą się w zakresie zwykłego zarządu i normalnej gospodarki nieruchomością leśną.

Pomijając powyższe argumenty prawne, wymaganie, aby do złożenia przedmiotowego wniosku konieczna była zgoda wszystkich współwłaścicieli danej nieruchomości, prowadzić może także w praktyce do paraliżu właściwej gospodarki leśnej i realizacji obowiązków ustawowych ciążących na właścicielu lasu, co będzie miało miejsce np. w przypadku rozdrobnienia i wielości współwłaścicieli, braku zgody między nimi, czy komplikacji związanych z procesami spadkobrania, itp. Większościowa reprezentacja właścicielska w analizowanym przypadku, dostatecznie jednak zabezpiecza i równoważy interesy prywatne i publiczne. Nie wyłącza obowiązku aktywnie działającego współwłaściciela do rozliczenia ewentualnych pożytków z pozostałymi udziałowcami, a także prawa każdego z współwłaścicieli mniejszościowych do złożenia sprzeciwu i domagania się rozstrzygnięcia sprawy przez sąd (jeżeli pozyskanie drewna lub wniosek o cechowanie drewna wykazywałby, w danym przypadku, charakter czynności rażąco sprzecznej z zasadami prawidłowej gospodarki).

Warto wskazać w tym miejscu na jedno z niedawnych orzeczeń sądowych, tj. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 394/22. W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, Starosta odmówił dokonania cechowania drewna, w sprawie wszczętej na wniosek jednego ze współwłaścicieli lasu, powołując się właśnie na brak posiadania przez tego właściciela zgód pozostałych współwłaścicieli, oraz na fakt, że wycinka lasu miała być rzekomo czynnością przekraczającą zwykły zarząd nieruchomością wspólną. Tymczasem, rozpatrujący ww. sprawę wojewódzki sąd administracyjny, uchylił rozstrzygnięcie Starosty.

W motywach ww. orzeczenia sądu czytamy: „W świetle powyższego, zdaniem Sądu, dokonana przez orzekające w niniejszej sprawie organy ocena, zgodnie z którą pozyskanie przez skarżącego drewna z lasu stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym, na co niezbędna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli lub stosowne orzeczenie sądu, budzi wątpliwości Sądu co do jej zasadności i jawi się jako przedwczesna i nieuwzględniająca wszystkich aspektów przedmiotowej sprawy. (…) Skarżący bowiem, zarówno w złożonym wniosku, jak i zażaleniu, a także skardze, wskazywał, że w momencie, gdy uzyskał prawo do przedmiotowej nieruchomości była ona zaniedbana, drzewostany były od lat niepielęgnowane i zasiedlone przez szkodniki. Dlatego też, cięcia sanitarne i zabiegi pielęgnacyjne wykonuje w ramach racjonalnej gospodarki leśnej i w ramach doprowadzenia nieruchomości do stanu właściwego. Wszelkie cięcia pielęgnacyjne i zrębowe wykonuje w oparciu o zatwierdzony Uproszczony Plan Urządzania Lasu, w którym został on zobowiązany do wykonania zabiegów według wskazań gospodarczych zawartych w opisie taksacyjnym, w tym zrębu zupełnego i trzebieży wczesnych w drzewostanach i trzebieży późnych. Skarżący wskazywał także, że nie jest możliwe ustalenie wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, co więcej skarżący nie wie kim oni są, ani gdzie mieszkają. Z akt sprawy wynika przy tym, że postępowanie o zniesienie współwłasności przedmiotowej nieruchomości postanowieniem Sądu Rejonowego w Człuchowie I Wydział Cywilny z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt I Ns 465/17, zostało zawieszone z uwagi na brak możliwości ustalenia wszystkich współwłaścicieli tej nieruchomości. (…) Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, precyzyjnego wyjaśnienia i ustalenia wymaga, czy wykonywane przez skarżącego pozyskanie drewna z lasu nie stanowi de facto czynności zachowawczej, o jakiej mowa w art. 209 Kodeksu cywilnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowody nie umożliwia bowiem zajęcia jednoznacznego stanowiska co do charakteru podejmowanych przez skarżącego działań dotyczących pozyskania drewna.”

Powyższe orzeczenie kreuje kierunek interpretacyjny, który nie tylko jest zgodny z prawem oraz zasadami zarządzania współwłasnością gruntów, ale także jest wskazany z uwagi na zasady gospodarki leśnej oraz potrzeby praktyki gospodarczej.

W związku z powyższym, uważamy, że w podobnych do analizowanej sprawach, nie należy od razu „składać broni”, a od niekorzystnej czynności odmowy cechowania drewna, warto rozważyć złożenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Formalistyczne i często zbyt ostrożnościowe podejście organów administracji leśnej, bardzo często nie będzie służyło potrzebom prawidłowej gospodarki leśnej, a w końcowym rozrachunku może wręcz uniemożliwić właściwe gospodarowanie lasami.

radca prawny

Łukasz Strzelec

[1] Np. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2012 r. II OSK 773/11.
[2] Radecki Wojciech, Ustawa o lasach. Komentarz, wyd. II, Opublikowano: WKP 2017
[3] Rakoczy Bartosz, Ustawa o lasach. Komentarz, Opublikowano: LEX 2011

Artykuł WYCINKA DRZEW W LESIE OBJĘTYM WSPÓŁWŁASNOŚCIĄ pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.

NOWELIZACJA PRAWA GEOLOGICZNEGO I GÓRNICZEGO.
OCHRONA STRATEGICZNYCH ZŁÓŻ KOPALIN W AKTACH PLANISTYCZNYCH GMINY.

W dniu 17 sierpnia 2023r., Sejm przyjął nowelizację Prawa geologicznego i górniczego i niektórych innych ustaw, która przewiduje m. in. wzmocnione narzędzia egzekwowania ochrony strategicznych złóż kopalin, w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Ustawa została podpisana przez Prezydenta w dniu 1 września 2023r., i obecnie oczekuje na publikację w Dzienniku Urzędowym. Omawiane przepisy wejdą w życie po upływie 30 dni od daty ich publikacji.

Główne założenia nowelizacji. Wzmocnienie pozycji właścicieli złóż kopalin

Podstawowe założenia nowelizacji:

1. Złoża kopalin, jako objęte tzw. własnością górniczą, których własność przysługuje Skarbowi Państwa, ze względów strategicznych podlegać będą wzmocnionej ochronie w planowaniu przestrzennym.

2. Minister właściwy do spraw środowiska, będzie posiadał prawo wszczęcia, z urzędu, postępowania o uznanie danego złoża kopaliny (np. węgla kamiennego) za strategiczne z punktu widzenia interesów Państwa. Stroną tego postępowania będzie wyłącznie podmiot, na rzecz którego wcześniej zatwierdzono dokumentację geologiczną albo dodatek do dokumentacji geologicznej danego złoża, a decyzja wydawana będzie jedynie po zasięgnięciu niewiążącej opinii właściwego terytorialnie wójta, burmistrza, prezydenta miasta.

3. Złoże kopaliny będzie mogło zostać uznane za złoże strategiczne, jeżeli ze względu na aktualny stan zagospodarowania terenu istnieje dostęp do tego złoża oraz:

• złoże kopaliny ma podstawowe znaczenie dla gospodarki kraju lub dla interesu surowcowego państwa lub
• złoże kopaliny ma ponadprzeciętną dla danej kopaliny wielkość zasobów, lub
• kopalina znajdująca się w złożu odznacza się unikalnymi parametrami.

4. W decyzji uznającej dane złoże kopaliny za złoże strategiczne, właściwy minister będzie miał prawo określić warunki niezbędne do zapewnienia ochrony takiego złoża, w szczególności poprzez wydanie zakazu trwałej zabudowy lub zakazu innego zagospodarowania wyznaczonego obszaru złoża strategicznego.

5. Warunki, konieczne w celu zapewnienia ochrony udokumentowanych złóż kopalin, a wynikające z decyzji w sprawie uznania danego złoża za strategiczne, jednostki samorządu będą zobowiązane wprowadzić w planach ogólnych (akty prawa miejscowego mające zastąpić obecne studia uwarunkowań zagospodarowania przestrzennego) oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, w określonym czasie, tj. co do zasady w terminie roku od doręczenia kopii decyzji o uznaniu złoża kopaliny za strategiczne. 

Omawiana nowelizacja będzie rodził wiele pytań i wątpliwości. Poniżej zasygnalizowano kilka z nich.

Zakres możliwej ingerencji w treść miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

W zakresie uprawnień ministra właściwego do spraw środowiska, opisanych w pkt 4 powyżej, nasuwa się pytanie o katalog potencjalnych, wiążących jednostki samorządu terytorialnego, warunków (wytycznych), które będą mogły być zawarte w decyzji uznającej dane złoże kopalin za strategiczne. W omawianej nowelizacji, katalog tych warunków nie jest zamknięty, i uregulowany został bardzo szeroko, tj. poprzez wskazanie, że są to warunki, jakie gmina powinna uwzględnić w celu realizacji obowiązku ochrony udokumentowanych złóż kopalin w planowaniu przestrzennym, i że „w szczególności” takim warunkiem może być obowiązek wprowadzenia zakazu trwałej zabudowy lub zakazu innego zagospodarowania wyznaczonego obszaru złoża strategicznego, w sposób, który wyłączyłby możliwość zagospodarowania tego złoża.

Takie uregulowanie ww. zakresu treści decyzji w sprawie uznania złoża za strategiczne, wskazuje na uznaniowy charakter tej części ww. decyzji, której treść powinna być zatem determinowana celem ustawowym, jakim jest zapewnienie skutecznej ochrony danego złoża o strategicznym charakterze.

Powoduje to, iż zasadny wydaje się być wniosek, że z punktu widzenia treści i celu wprowadzonej regulacji prawnej, za dopuszczalne i celowe, powinno być uznane prawo do wymagania wprowadzenia określonych zmian do już istniejących miejscowych aktów planistycznych, w tym także do nakazania wprowadzenia zmian w zakresie aktualnie dopuszczalnego zagospodarowania terenu, np. poprzez nakaz dopuszczenia zabudowy danego terenu, np. instalacjami i obiektami związanymi z naziemnym  zakładem górniczym (jeżeli wprowadzenie takiego nakazu byłoby niezbędnie konieczne do umożliwiania eksploatacji danego złoża kopaliny).

Roszczenia odszkodowawcze związane z potencjalnymi ograniczeniami wynikającymi z ochrony strategicznych złóż kopalin.

Kolejnym pytaniem, które warto postawić, jest to, czy właścicielom nieruchomości, których prawa do swobodnej zabudowy własnych nieruchomości, zostałby ograniczone w związku z wydaniem decyzji o ochronie strategicznych złóż kopalin, będą przysługiwać skuteczne roszczenia odszkodowawcze za obniżenie wartości nieruchomości.

Źródeł takich roszczeń próżno szukać w samych przepisach nowelizowanej ustawy prawo geologiczne i górnicze, albo ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przepisy tej ostatniej ustawy, przewidują wprawdzie, co do zasady, uprawnienia właścicieli terenu do żądania od gmin odszkodowania lub wykupu ich nieruchomości, jeżeli wartość ich nieruchomości uległa obniżeniu w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jednocześnie jednak przepisy te przewidują tu istotne ograniczenie (stan prawny w tym zakresie nie ulega zmianie w wyniku przedmiotowej nowelizacji). Mianowicie wyłączają one prawo dochodzenia odszkodowania, w przypadkach, kiedy treść planu miejscowego, powodująca skutek ograniczający prawo własności, nie stanowi samodzielnego ustalenia przez gminę społeczno-gospodarczego przeznaczenia terenu oraz sposobu korzystania z niego, ale wynika z zakazów lub ograniczeń zabudowy i zagospodarowania terenu, określonych w przepisach ustaw lub aktów, w tym aktów prawa miejscowego, wydanych na ich podstawie (art. 36 ust. 1 a pkt. 3) ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym).

Z taką właśnie sytuacją, będziemy mieć do czynienia w przypadku wprowadzenia ograniczeń w aktach planistycznych, które będą skutkiem wydania decyzji o ochronie strategicznych złóż kopalin. Wskazane wyłączenie, zwolni zatem gminy z odpowiedzialności za ograniczenia prawa własności, narzucone decyzjami o ochronie złóż strategicznych. Przedmiotowa nowelizacja, nie kreuje wprost innych podstaw dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej.

Inne podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej

Niektóre przepisy prawa, przewidując ograniczenia swobody wykonywania prawa własności prywatnej, często wprowadzają wyraźne mechanizmy odszkodowawcze dla właścicieli nieruchomości, których prawa zostały ograniczone, np. w skutek aktów prawa lub decyzji administracyjnych. Takim aktem prawnym, jest m. in ustawa o gospodarce nieruchomościami, która reguluje m. in. instytucję tzw. wywłaszczenia.

Zgodnie z definicją zawartą w ww. ustawie, wywłaszczenie to pozbawienie lub ograniczenie, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wywłaszczenie następuje co do zasady za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej. Organem właściwym w sprawach wywłaszczenia i ustalania odszkodowań jest generalnie starosta.

Czy jednak decyzja w przedmiocie uznania danego złoża kopalin za strategiczne, która przecież pośrednio może prowadzić do ograniczenia prawa własności, może być uznana za decyzję wywłaszczeniową w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami (albo co najmniej odnosić analogiczne skutki)?

Uważam, że na bazie aktualnych przepisów prawa, nie ma dostatecznych podstaw do stawiania takiego wniosku.

Wynika to chociażby z tego, że decyzja o uznaniu złoża za strategiczne, nie będzie bezpośrednio  kierowana do właściciela nieruchomości, który nie będzie stroną prowadzonego  postępowania administracyjnego. Nie będzie to także decyzja wydawana przez organ właściwy w sprawach wywłaszczenia. Przepisy nowelizacji nie nakazują w końcu, by decyzja ta zawierała elementy właściwe dla decyzji wywłaszczeniowej, w tym nie nakazują by ustalała ona odszkodowanie.

Przyznanie i ustalenie odszkodowania, w sytuacji, kiedy dochodzić będzie do faktycznego ograniczenia prawa własności prywatnej bez woli właściciela, jest teoretycznie możliwe także na innych podstawach, jak np. w trybie odrębnej decyzji administracyjnej podejmowanej na podstawie art. 124- 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wydanie takiej decyzji, dającej szanse na uzyskanie rekompensaty za ograniczenie prawa własności, następuje jednak wyłącznie w przypadkach ograniczenia tego prawa w enumeratywnie przewidzianych w przepisach ustawy przypadkach (np. zajęcie działki pod drogi, instalacje przesyłowe itp.).

Istota prawa własności. Roszczenia w oparciu o art. 417 (1) Kodeksu cywilnego.

Jak widać, powyżej analizowane podstawy roszczeń odszkodowawczych nie dają jednoznacznej odpowiedzi na stawiane pytania, oraz trudno je ostateczne zarekomendować i skuteczne zastosować w omawianym przypadku. Oznacza to, że właściciele nieruchomości, które objęte zostałyby ograniczeniami związanymi z zastosowania omawianego narzędzia ochrony strategicznych złóż kopalin, mogą ostatecznie zostać całkowicie pozbawieni prawa do rekompensaty za utratę wartości swoich nieruchomości. Sytuacja podlegałaby zapewne odmiennej ocenie, jeżeli przepisy omawianej nowelizacji, zostały w przyszłości uznane, we właściwym trybie, za niekonstytucyjne (w szczególności jeżeli ich treść i skutki prawne, podlegałyby analizie w kontekście art. 21 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 112 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami lub w kontekście art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji.) Drogą do dochodzenia odszkodowania w takim przypadku, po ewentualnym stwierdzeniu niekonstytucyjności znowelizowanych przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze, będzie droga cywilna, oparta na art. 417(1) Kodeksu cywilnego.

Pewną potencjalną ścieżką, która musiałaby jednak podlegać ewentualnej dodatkowej analizie prawnej, mogłaby być próba oparcia żądań odszkodowawczych o normę procesową zawartą w art. 129 ust 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten wskazuje Starostę, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jako organ generalnie kompetentny i władny do wydawania indywidualnych decyzji o odszkodowaniach, w sytuacjach gdy doszło do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, przy czym obowiązujące przepisy prawne generalnie przewidywały ustalenie takiego odszkodowania. Do zastosowania ww. trybu, konieczne zatem musiałby być wykazanie, że generalnie prawo do odszkodowania, w analizowanym przypadku, wynika z przepisów prawa materialnego (por. wnioski z orzeczeń NSA z dnia 24 lutego 2022r. sygn. I OSK 820/21 oraz z dnia 7 marca 2023 r., sygn. I OSK 3171/19). Do oceny mogłoby podlegać, czy za taki przepis, przewidujący generalne prawo odszkodowania, mogłaby być uznana norm pochodząca wprost z Konstytucji, np. przepisu art. 21 ust 2 Konstytucji RP.

Artykuł Ochrona złóż kopalin o znaczeniu strategicznym pochodzi z serwisu Kancelaria Radcy Prawnego Łukasza Strzelca.